در تحلیل بازار خودرو، معمولاً فاکتورهایی نظیر کلاس بدنه، برند و آپشنهای رفاهی محور قیمتگذاری قرار میگیرند. اما اگر بخواهیم یک متغیر کمی و قابلاندازهگیری را به عنوان نمایندهای از سطح مهندسی و ارزش ذاتی خودرو در نظر بگیریم، «قدرت موتور (اسب بخار)» یکی از بهترین گزینههاست.
در اقتصاد مهندسی خودرو، میتوان به صورت خیلی تقریبی فرض کرد که همراه با افزایش قدرت موتور، سایر ویژگیها نظیر ایمنی، کیفیت سیستم تعلیق، گیربکس و امکانات رفاهی نیز ارتقا مییابند. بر این اساس، محاسبه «قیمت به ازای هر اسب بخار» شاخصی شفاف به دست میدهد تا ارزیابی کنیم بازار برای ارتقای توان حرکتی در سگمنتهای مختلف، چه پریمیومی (ارزش افزوده قیمتی) طلب میکند.
ما در اکوسنج، این شاخص را برای خودروهای پرتقاضای داخلی و مونتاژی بازار ایران (بر اساس آخرین قیمتهای بازار آزاد در تیر ۱۴۰۵) محاسبه کردهایم. میتوانید در باکس تعاملی زیر، با کلیک روی دکمههای بالا، خروجی را هم به صورت نمودار بصری و هم به صورت جدول دقیق دادهها مشاهده کنید:
شاخص ارزش خرید توان خودرو
مصرفکننده ایرانی برای خرید هر اسب بخار خودرو چقدر میپردازد؟ (بروزرسانی: تیر ۱۴۰۵)
بررسی این شاخص، سه الگوی رفتاری متمایز را در سمت عرضه و تقاضای بازار نشان میدهد:
۱. کفِ هزینهی تحرک (زیر ۱۶ میلیون تومان): خودروهای اقتصادی سایپا که عموماً بر پایه پلتفرمهای ارتقا یافته توسعه یافتهاند (نظیر کوییک، ساینا، اطلس و سهند)، کمترین هزینه را برای ایجاد نیروی محرکه به خریدار تحمیل میکنند. در اینجا مصرفکننده صرفاً بهای «کارکرد پایه» یک خودرو را میپردازد.
۲. هسته مرکزی بازار (محدوده ۱۷ تا ۱۹ میلیون تومان): سدانها و هاچبکهای پرتیراژ داخلی (مانند تارا، ۲۰۷، دنا پلاس و شاهین) در یک همگرایی قیمتی آشکار، در این کانال تثبیت شدهاند. این تراکم نشان میدهد که بازار در این سگمنت به یک تعادل منطقی رسیده است.
۳. پریمیومِ خودروهای مونتاژی (بالای ۲۵ میلیون تومان): با ورود به سگمنت مونتاژیها، شیب نمودار به شدت تند میشود. شاخص فراتر از ۳۰ میلیون تومان برای تیگو ۸ پرومکس، فیدلیتی یا لوکانو L7 به وضوح نشان میدهد که مشتریِ این رده، دیگر بهای اسب بخار را نمیپردازد؛ بلکه بخش عمدهی پرداخت او بابت طراحی ظاهری، آپشنها، برندینگ و تعرفههای سنگین خودروهای مونتاژی است. به عنوان مثال، در خودرویی نظیر ایکس ۳۳ کراس با وجود توان نسبتاً پایین موتور (۱۰۲ اسب بخار)، به دلیل فرمت بدنه و کراساوور بودن، شاخص به عدد قابل توجه ۲۹.۷ پرش کرده است.